Նախագիծ

Թեմա`Մաթեմաթիկական պատկերներ

Դասվար`Էլյա Գրիգորյան,Անահիտ Մարգարյան

Համակարգող`Անահիտ Ղազարյան

Մասնակիցներ`5-6 տարեկաններ

Նպատակ`

Զարգացնել երեխաների մոտորիկան և ըստ գույնի և տրված ձևի պատկերներ ստանալու կարողությունը։

Խնդիրներ`

Մատիտները համապատասխան ըստ գույների ճիշտ դասաորել երեխաներին տրված պատկերի նույնությամբ:

Ընթացք`

Երեխաներին տրամադրել մատիտներ և բաժանել նախապես տպված պատկերները։ Երեխան պետք է փորձի ճիշտ գույներով և մատիտների ուղղությունները պահպանելով ստանալ նույն պատկերը։

Անհրաժեշտ պարագաներ

Մատիտներ, նախապես տպված քարտեր

 

 

Նախագիծ֊Հ.Թումանյան Սուտասանը

Թեմա`Հ.Թումանյան Սուտասանը

Դասվար`Էլյա Գրիգորյան,Անահիտ Մարգարյան

Համակարգող`Անահիտ Ղազարյան

Ժամանակահատված հունվար

Նպատակ`

Զարգացնել երեխաների խոսքը։Պատկերացումների ձևավորում և զարգացում։

Խնդիրներ`Արդյոք՞ երեխաները ծանոթ են հեքիաթին։Լավ յուրացրին թե ոչ՞։

Ընթացք`Երեխաները պատմում եմ հեքիաթը որից հետո տալիս եմ հարձեր։

1.Արդյոք ճիշտ է խաբելը։ Դուք խաբում եք ձեր ընկերների կամ ծնողներին։ նստում են սեղանի շուրջ։

Ակնկալող Արցյունքներ

Վերլուծություն

Նախաշավիղ-2002(1-համար) 27-28(4 պարբերություն)

Ռուս ականավոր ռեժիսոր Կ. Սաանիսլավսկին «Դերասանի աշխատանքն իր վրա» գրքում նշում է.

«Երեխան խաղում է անմիջականորեն և լավ գիտե, թե ինչն է ճիշտ, ինչը’սուտ»:Երեխան իմանալով հանդերձ, որ դա խաղ է և ոչ իրականություն,խաղում է շատ նվիրված և անկեղծ: Սաանիսլավսկին կոչ էր անում դերասաններին’երեխաներից «խաղալ» սովորել:

Խաղի գործունեությունը

Խաղը գործունեություն է, ուր հաղթահարվում են երեխայի անմիջական հույզերը, ցանկությունները: Եվ նա սովորում է գործել ոչ թե վայրկենական հույզերի
կամ ցանկությունների ազդեցությամբ, այլ առաջիկա գործունեության իրադրության թելադրանքով: Ահա ինչու խաղը նոր պահանջմունքների դպրոց է: Այստեղ երեխան
հույզերի միջոցով կանխազգում է ապագայում հասարակական արժեք և գնահատում ունեցող լուրջ գործունեության ուրախությունը:Այդ իսկ ձևով խաղը երեխաներին նախապատրաստում է դպրոցական ուսուցմանը, նպաստում անհրաժեշտ դիրքորոշման ձևավորմանը, օգնում կատարելու կամավոր ստանձնած պարտականությունները և ենթարկվելու կանոններին:

Խաղը կարող է ծառայել երեխաների դաստիարակության և զարգացման բարդ խնդրի իրագործմանը միայն այն դեպքում, երբ այն ներառվում է կազմակերպվող և կառավարվող մանկավարժական գործընթացի մեջ:

Սակայն խաղի մանկավարժական ղեկավարումը էականորեն տարբերվում է պարապմունքների ընթացքում դաստիարակին վերապահվող դերից: Այստեղ վերջինս օժանդակ բնույթ է ստանում, ուստի և պետք է դրսևորվի առավել նուրբ և գիտակցված ձևով:Ստեղծագործական խաղերի առավել արդյունավետ ղեկավարման կարևորագույն պայմաններից են’ երեխաների կողմից վստահության նվաճումը, սերտ
շփումների ապահովումը և խաղընկերոջ դերի ստանձնումը:

Խաղային իր դերի միջոցով դաստիարակը ներազդում է խաղի բովանդակության զարգացմանը, օգնում բոլոր, հատկապես ամաչկոտ, անվստահ երեխաներին’խաղի մեջ ընդգրկվելու,իրենց ուժերի նկատմամբ հավատ և վստահություն ներշնչում:

Միևնույն ժամանակ դաստիարակի մասնակցությունը խաղին թույլ է տալիս որոշակիորեն զսպել չափից դուրս եռանդուն, ուրիշներին ճնշող, միշտ իրենց ցանկությունները պարտադրող երեխաներին:

Ստեղծագործական խաղերի առավել արդյունավետ ղեկավարման կարևորագույն պայմաններից են’ երեխաների կողմից վստահության նվաճումը, սերտ շփումների ապահովումը և խաղընկերոջ դերի ստանձնումը:Խաղային իր դերի միջոցով դաստիարակը ներազդում է խաղի բովանդակության զարգացմանը, օգնում բոլոր, հատկապես ամաչկոտ, անվստահ երեխաներին’խաղի մեջ ընդգրկվելու,իրենց ուժերի նկատմամբ հավատ և վստահություն ներշնչում: Միևնույն ժամանակ դաստիարակի մասնակցությունը խաղին թույլ է տալիս որոշակիորեն զսպել չափից դուրս եռանդուն, ուրիշներին ճնշող, միշտ իրենց ցանկությունները պարտագրող երեխաներին:Ցանկացած տարիքի երեխա որևէ գործի մեջ ընդգրկվելու, որևէ բան հետազոտելու իր ընտրությունը կատարելու կամ սկսած գործով հետևողականորեն զբաղվելու համար չընդմիջվող ժամանակի կարիք ունի: Մեծահասակի դերն այն է,որ հետաքրքիր, խթանող զբաղմունքների դաշտ նախապատրաստի և ընտրած գործն սկսելու առաջին պահը հնարավորինս դյուրին դարձնի:

Դրական արդյունքի հասնելու համար մեծահասակները պետք է ընտրեն համապատասխան ճիշտ գործելակերպի եղանակներ.

• Երեխայի միայնակ կամ համատեղ խաղի նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի ցուցաբերում:
• Երեխաներին’ միայնակ կամ կողք ֊կողքի խաղալու համար նույնատիպ խաղալիքների տրամադրում: Ավելի ճիշտ է ունենալ սիրված խաղալիքից մի քանի հատ, քան տարբեր խաղալիքների եզակի նմուշներ:
• Անհրաժեշտ է, որ մեծահասակները մասնակցեն տիկնիկներով և տարբեր պարագաներով ու պիտույքներով խաղերին: Այդ ընթացքում նրանք երևակայական վարք են մշակելու: Օրինակ’ երևակայական երեկույթի ժամանակ մեծահասակը կարող է խմել երևակայական թեյը և հրճվել դրա համով:

•Մեծահասակները երեխաներին պետք է օգնեն խաղի ընթացքում, նրանց ավելի երկար պահեն հետաքրքրասիրության մթնոլորտում, այսինքն հրապուրեն որևէ առարկայով, զբաղմունքով, կամ հուշեն հետաքրքիր սյուժեներ:
•Մեծահասակները նախապատրաստելու են այնպիսի միջավայր, ուր հնարավոր լինեն կանխատեսումներ ու կրկնություններ, իսկ իրա­դարձությունները զարգանան այնպես, ինչպես կանխատեսվել են:
•Երեխաներն ամեն օր դրսում խաղալու և հետազոտական պարապմունքների հնարավորություն պետք է ունենան: Նրանք խաղալու են ջրով և ավազով:

•Նրանք մշտապես իրենց փոքրիկ մկանները խաղի մեջ մարզելու,գլուխկոտրուկներ լուծելու, նկարելու, կարտելու և համանման գործողություններ կատարելու հնարավորություն պետք է ունենան:
Խաղալիքներն անհրաժեշտ է տեղավորել բաց դարակներում, որ երեխաները ցանկության դեպքում կարողանան դրանք ինքնուրույնաբար վերցնել: 

•Երեխաներին տրվելու են հաաղորդակցական հմտությունների զարգացման բավականա չափ հնարավորություններ’ համագործակցելու, միմյանց օգնելու, կողմերի մասնակցությամբ միջանձնային խնդիրներ լուծելու նպատակով:

• Մեծահասակները պետք է նպաստեն դրական հաղորդակցական հմտությունների արմատավորմանը, երեխաների համար առավելբարենպաստ մթնոլորտի ձևավորմանը:

Նախաշավիղ-2002(1-համար)26 էջ

(26 էջ 3-րդ պարբերություն)

Մանկական խաղերի մեծամասնությունը բնորոշվում է ուրախ, աշխույժ բովանդակությամբ: Դրանք բոլորն էլ ավարտվում են լավատեսորեն’ «բժիշկը միշտբուժում է հիվանդներին», «ճաշը միշտ եփվում է»:Խաղի ժամանակ գլխավոր դերը կատարում է երեխան: Տիկնիկը հարկավոր է,որ նա իրեն ավելի լավ զգա մոր դերում: Այս խաղերում երեխան ինքը չի գործում,այլ ստիպում է, որ գործեն խաղալիքները: Դա նրանից պահանջում է իր վարքագիծը կանոնավորելու ունակություն, գործողությունների և խոսքի կշռադատում:Ընդօրինակելով սիրելի հերոսին’երեխան սկզբնապես վերարտադրում է նրա արտաքին, իսկ հետո’ ներքին, բարոյական հատկությունները: Նա իրեն միաձուլում է
սիրելի կերպարին, ապրում նրա զգացմունքներով:Գիտակցության մեջ ազնիվ
ձգտումների, զգացմունքները  և դրանք իրապես ձևավորվեն հենց իր’երեխայի մեջ:

Խաղի հոգեբանական հատկությունը՝

Խաղի հիմնական հոգեբանական հատկություններից մեկն այն է, որ շոշափվում են երեխայի անձնավորության բոլոր որակները, նրա մեջ աշխուժորեն աշխատում է միտքը, հարստանում են հույզերը, պահանջվում են հատուկ գործունեություն և կամային ջանքեր:

Խաղի սյուժեն՝

Երեխային խաղի է դրդում ընդօրինակման հակումը: Իսկ սյուժեն նրանք ընտրում են իրական կյանքից, մարդկային փոխհարաբերություններից: Եվ որքան
իրականության ոլորտը լայն է, այնքան երեխաների խաղի սյուժեն դառնում է բազմաբովանդակ: Նույն սյուժեով կարող են խաղալ տարբեր տարիքի երեխաներ:Սակայն խաղերն այդ դեպքում տարբերվում են սյուժեի հարստությամբ և
բազմազանությամբ: «Տուն-տուն»-ը ամենատարածված խաղերից է: Այդ պատճառով էլ այն առաջարկվեց խաղալ երկու խումբ երեխաների (առաջին խումբը’3-4
տարեկան, երկրորդը’6-7տարեկան):

Փոքրիկները խաղի հենց սկզբից սկսեցին տիկնիկներին, գդալներով կերակրել ափսեների մեջ լցրած «ճաշով»:

Նրանց համար կարևոր էր «երեխային»’ տիկնիկին կերակրելու պահը:Իսկ մեծերի խաղի բովանդակությունը բավականին հարստացավ․

<<Մայրիկը>> նախ <<ճաշ>> պատրաստեց,ինչպես պահանջվում էր,նոր միայն կերակրեց տիկնիկին։Այնուհետև արագ կարգի բերեց սենյակը,հագցրեց <<փոքրիկին>> և տարավ մանկապարտեզ։ 

Ընթացքում պահպանվում էր նաև կուլտուրական վարքի կանոնները։

 

Նախաշավիղ-2002(1-համար) 25-26 էջ

Երեխաների ֆիզիկական ու հոգեկան զարգացման առումով բացառիկ նշանակություն ունի նախադպրոցական տարիքը: Այն աչքի է ընկնում աշխարհն ընկալելու բազմաթիվ բացահայտումներով: Դրանք պայմանավորված են երեխաների
գործունեության նոր տեսակի առաջացմամբ և բուռն ընթացքով: Ի հայտ են գալիս երեխաների աշխատանքային,ուսումնական և հատկապես խաղային արդյունավետ գործունեության տարբեր ձևեր:Գործունեության խաղային ձևը ներգործության մյուս տիպերից էականորեն տարբերվում է. դրանով ստեղծվում է այնպիսի իրավիճակ, երբ երեխաները կանգնում են
այս կամ այն անելիքն անձամբ ընտրելու և կատարելու անհրաժեշտության առջև:

Խաղի կարևորությունը երեխայի կյանքում՝

Խաղը երեխայի մտավոր զարգացման առաջնահերթ միջոցներից է: Այն երեխային մղում է անցնելու զարգացման մի աստիճանից մյուսը,այսինքն’ նորածնի
զգայական ընկալումներից դեպի նախադպրոցականի մինչգործնական և ապա տարրական դպրոցի երեխային հատուկ գործնական մտածողության: Խաղը նպաստում է ճանաչողական ունակությունների զարգացմանը: Այն միաժամանակ
ֆիզիկական, զգացմունքային և սոցիալական որակների ձևավորման կարևորագույն գործոն է: Ահա ինչու երեխայի նախաձեռնած երևակայակենարոն խաղը
պետք է ընթանա ուսուցչի աջակցությամբ, որը վերածվելու է զարգացմանը համապատասխանող գործելակերպի: Խաղն իրենից ներկայացնում է իրական գործունեություն: Երևակայականն այն իրադրությունն է, որն ստեղծվում է խաղի ժամանակ (նստած են վագոնի մեջ, բայց վագոն չկա): Խաղի ընթացքում է ձևավորվում սիմվոլային (նշանային) գործառույթը (իրական առարկաների փոխարինումը
խորհրդանիշերով): Օրինակ, որպես ձի երեխան օգտագործում է փայտաձողը,որպես ջերմաչափ’ գդալը, որպես գնացք՜խորանարդիկը: Եվ գլխավորն այն է, որ
արտաքին իրական փոխարինողների օգտագործմամբ կատարվում են ներքին փոխարինումներ: Այդ երևույթն էլ վերափոխում է երեխաների հոգեկան բոլոր
գործընթացները, թույլ տափս մտովի պատկերացնել առարկաները: Այսպես, խմբասենյակում խաղալիս նա մի քանի րոպե ում «թռչում է տիեզերք և վերադառնում»,
«վիրահատում է ծանր հիվանդին», «հաղթահարում ծովի հսկա ափքները»:Խաղի կարևոր նշանակությունն այն է, որ երեխան հանդես է գափս ա յլ մարդու
դերակատարմանը, և աշխարհին նայում կարծես թե մեծահասակի տեսանկյունից:
Երեխան իր շրջապատի երևույթները տեղափոխում է խաղային իրավիճակ:

Խաղի ազդեցությունը երեխայի կըանքում՝

Խաղը կարող է երեխաների մեջ ձևավորվում է ինքնուրույնություն դրսևորելու լայն հնարավորություն: Պայմաններ են ստեղծվում, որ նրանք իրենց
զգան ավելի հասուն: Այս դեպքում նրանք մեծերին նայում են ոչ թե որպես իրենց հովանավորողների, ա յլ մարդկանց, որոնց հետ կարելի է համագործակցել:
Շրջապատի նկատմամբ իր կոնկրետ պարտականությունները երեխան հարմարեցնում է ստանձնած դերակատարման հերոսի պարտականություններին: Օրինակ, գնորդի դեր ստանձնած երեխան երբեք վաճառակետից չի հեռանա’ առանց
դրամ մուծելու: Հենց այդ պարտականությունները կատարելիս է, որ նա խաղընկերների վրա ազդելու իրավունք է նվաճում: Խաղի մեջ են առաջին անգամ ձևավորվում
երեխաների’ դեռևս չգիտակցված նախնական պարտականություններն ու իրավունքները:

Խաղերի փաթեթ-զգայարաններ

1․Զվարճալի դեմքեր

Նախապատրաստական խաղ

Ներգրավեք երեխաներին «Ես տեսնում եմ» խաղի մեջ: Երեխաները հավաքվում են սենյակի կենտրոնում: Աշակերտներին հերթով ակնոցներ են տրվում: Ակնոց
դրած աշակերտը որևէ բան է նկատում սենյակում («Ես իմ թույլ աչքով մի կանաչ բան եմ տեսնում», իսկ մնացած աշակերտները պետք է կռահեն, թե ինչ էր նրա տեսածը:
Խնդրեք աշակերտներին պատմել, թե ինչ գիտեն իրենց աչքերի և տեսողության մասին: Գրանցեք նրանց պատասխանները գրատախտակի վրա:

Ինչ հմտություններ են օգտագործվում

• դիտարկում
• համեմատություն
• հաղորդակցում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար
Տեսողությունն օգնում է մեզ կողմնորոշվել մեր աշխարհում և փոխազդեցության
մեջ մտնել շրջապատող միջավայրի հետ:

Յուրաքանչյուր զույգի համար պահանջվող նյութերը

աչքերի կապ
թել’ մազերի համար
չորս կպչող կետեր աչքերի համար
մատիտ բերան նկարելու համար
երկու կոճակ քթի համար
սոսնձող մատիտ

Ցուցումներ

Բաժանեք աշակերտներին բաշխման նյութերը: Հայտնեք աշակերտներին, որ նրանք պետք է աչքերը կապած լրացնեն դեմքի մասերը: Բացատրեք, թե ո ր մասերի համար ինչ նյութեր պիտի օգտագործվեն: Նախքան զույգերն անցնեն գործի,
նրանք պետք է գուշակեն, թե որքանով ճշգրիտ կտեղադրեն դիմագծերը ուրվագծի վրա: Կապում եք յուրաքանչյուր զույգից մեկի աչքերը և տալիս դեմքի ուրվագծով բաշխման նյութը: Մյուս աշակերտը հերթով մեկնում է նյութերն իր ընկերոջը: Երբ
դեմքի բոլոր մասերը տեղադրվում են, աշակերտները հանում են կապերը և իրենց ընկերների հետ քննարկում դիմագծերի տեղադրումը: Կրկնեք նույն վարժությունը,
խնդրելով զույգերին փոխվել իրենց դերերով:

Հայտնագործությունից հետո՝

Աշակերտները խաղալու են «Նայի ր շուրջդ» խաղը, որպեսզի կիսվեն այն ամենով, ինչ սովորեցին տեսողության մասին: Նախ, դասարանին մի ազդանշան տվեք,
օրինակ, բարձրացնելով ձեռքը: Հայտնեք նրանց, որ՜մի հարց եք տալու, որն իրենք պետք է քննարկեն իրենց զույգերի հետ: Ձեր ազդանշանը տեսնելուն պես նրանք պետք է դադարեցնեն քննարկումը և կրկնօրինակեն այդ ազդանշանը: Աշակերտները պետք է նայեն շուրջը, որպեսզի տեսնեն, թե իրենց ուսուցիչը կամ դասընկերները երբ են ազդանշան տալիս: Շուտով բոլորը կլռեն և պատրաստ կլինեն անցնել հաջորդ հարցին: Օգտագործեք ստորև բերված հարցերը կամ ինքներդ հարցերը հորինեք:

• Հինգ զգայարաններից ո՞ր մեկը կօգներ ձեզ ավելի ճշգրիտ կատարել
այս դիմանկարը:
• Ինչո՞ւ էր այս աշխատանքը դժվար կատարել աչքերը փակ:
• Ինչո՞վ են ձեզ օգնում ձեր աչքերը:

Կիրառումներ և հավելումներ

Խնդրեք աշակերտներին բանաստեղծություններ հորինել’ օգտվելով հետևյալ ձևաչափից: Նրանք պետք է մտածեն այն ամենի մասին, ինչ կուզենային տեսնել, և դա ներառեն իրենց բանաստեղծության մեջ:

2.Դիտանցքերով տուփեր
Նախապատրաստական պարապմունք
Երգեք կամ արտասանեք «Իմ տեսողությունը»
Իմ տեսողությո՜ւն, ես տեսնում եմ բաներ մութ ու պայծառ,
Իմ տեսողությո՜ւն, օգնում ես ինձ տարբերել լույս ու խավար,
Իմ տեսողությո՜ւն, շնորհում ես ինձ գույները վառ,
Որ խամրում են, երբ իջնում է գիշերը մութ:
Իմ տեսողությո՜ւն:

Օգտագործվող հմտությունները
• դիտարկում
• հաղորդակցում
• բացատրությունների առաջարկում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցիչների համար

Հստակ պատկեր տեսնելու համար անհրաժեշտ է, որ աչքի մեջ լույսի ճառագայթներ մտնեն: Առանց լույսի մենք չենք կարող տեսնել որևէ բան: Աղոտ լույսի տակ
մենք պակաս հստակ ենք տեսնում:

Նյութերի նախապատրաստում

Աշակերտների յուրաքւսնչյուր խմբի համար դիւոանցքով երեք տուփ է պահանջվելու: Դիտանցքով տուփ պատրաստելու համար փոքր անցք բացեք կոշիկի տուփի կողքից: 1սմ X 5սմ չափսի ուղղանկյուն պատուհան կտրեք տուփի կափարիչի վրա:Ուղղանկյան մի կողմը թողեք պատուհանին կպած, որպեսզի այն հնարավոր լինի ծածկել լույսը ւիակելու համար: Յուրաքանչյուր տուփի մեջ մի ծանոթ առարկա դրեք:

Ցուցումներ

Աշակերտները նայելու են յուրաքանչյուր դիտանցքի միջով լույսով և առանց լույսի: Նախ, աշակերտները նայելու են փոքրիկ դիտանցքի միջով’ ծածկելով ուղղանկյուն պատուհանը ձեռքով կամ սև թղթով: Նրանք պետք է գրանցեն, թե ինչ էր,
իրենց կարծքիով, գտնվում տուփի մեջ: Ապա նրանք կարող են բացել ուղղանկյուն պատուհանը և կրկին նայել դիտանցքի միջով: Նրանք պետք է գրանցեն, թե իրենց կարծիքով ինչ էր, գտնվում տուփի մեջ: Կրկնեք նույնը բոլոր տուփերի համար:

Հայտնագործությունից հետո

Խնդրեք աշակերտներին բացատրել բերել, թե ինչու իրենք չէին կարող տեսնել առարկան մինչև պատուհանը բացելը: Բերեք նրանց այն գաղափարի բացահայտմանը, որ ցանկացած առարկա տեսնելու համար լույս է անհրաժեշտ:

• Ինչպե՞ս է ձեզ օգնում տեսողությունը:
• Ի՞նչ է հարկավոր ձեր աչքերին տուփի պարունակությունը տեսնելու համար:
• Որքա՞ն է պետք բացել պատուհանը, որպեսզի հնարավոր լինի տեսնել առարկան:
• Ե՞րբ է հնարավոր տեսնել տուփի պարունակության գույնը:

Կիրառումներ և հավելումներ

Խնդրեք աշակերտներին նկարել ու ներկել մութ սենյակում: Քննարկեք, թե ինչ ստացվեց այդ նկարներից: Արդյո՞ք աշակերտները լույսի տակ էլ կօգտագործեին նույն գույները:

Իրական կյանքիս առնչվող կիրառումներ

• Դալտոնիզմ (գունակուրություն)
• Գիշերային լույսեր
• Դուրս գալ գիշերով և փորձել նշմարել գույները:

3.Շոշա փ ի՛ր ու պ ա տ մի՛ր
Նախապատրաստական վարժություն

Ընդարձակեք տարբեր մակերեևույթներին վերաբերող աշակերտների բառապաշարը: ժամանակ տվեք նրանց, որպեսզի դասասենյակից տարբեր մակերեևույթներ
ունեցող առարկաներ հավաքեն: 5-10 րոպեից խնդրեք աշակերտներին հավաքվել
ամբողջ խմբով և հայտնել, թե ինչ են գտել: Նրանք պետք է անվանեն առարկաները և նկարագրեն դրանց մակերեւույթները: Գրանցեք նրանց նկարագրությունները
մեծ թղթի վրա:

Օգտագործվող հմտությունները

• դիտարկում
• հաղորդակցում
• համեմատություն

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն

Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար
Մաշկը հազարավոր ռեցեպտորներ (ընկալիչներ) ունի, որոնց միջոցով մենք ընկալում ենք մակերեևույթների կառուցվածքները, ջերմությունը, ճնշումը և ցավը: Այս վարժությունը կօգնի աշակերտներին ավելի լավ հասկանալ իրենց շոշափելու կարողությունը:

Յուրաքանչյուր խմբի համար պահանջվող նյութերը

Ձեռքի աշխատանքի թղթի մի փոքր կտոր, մի քիչ սոսինձ, ալյուր, ձավար, սրճի հատիկներ, փայլ, ավազ, տարբեր գործվածքների լաթեր, ակվարիումի մանրախիճ,թղթե անձեռոցիկ, թղթե տոպրակ, աշակերտների կողմից հավաքած տարբեր մակերևույթների այլ նմուշներ:

Ցուցումներ

Աշակերտներին ժամանակ տվեք տարբեր մակերեևույթներ ուսումնասիրելու համար: Նրանք կարող են դասակարգել դրանք, նկարագրել և պատմել միմյանց, թե ուրիշ որտեղ կարող էին նմանատիպ մակերեևույթներ շոշափել: Ապա խնդրեք աշակերտներին դասակարգել մակերեևույթները և անվանել յուրաքանչյուր տեսակը:Խնդրեք նրանց գրել տեսակների անվանումները պատասխանի թերթիկի վրա պատկերված ձեռքի մատների վրա: Յուրաքանչյուր մատի տակ նրանք պետք է
նկարեն ու նշեն տվյալ տեսակին համապատասխանող նմուշները:

Հայտնագործությունից հետո

Հաստ թղթի մի քանի քառակուսի կտորներ տվեք երեխաներին: Խնդրեք նրանց տարրեր մակերեսներ ունեցող նմուշներ սոսնձել այդ քառակուսիների վրա: Օգտագործեք այդ քառակուսիները տարբեր տեսակի խաղերի համար, որոնք պահանջում
են աշակերտներից տեսակավորել կամ համապատասխանություններ գտնել:
Խնդրեք աշակերտներին պիտակավորել քառակուսիները: Օգնեք նրանց ճիշտ գրել անվանումները:

Քննարկեք ստորև բերված հարցերից մի քանիսը.

• Ի՞նչ զգայարան եք օգտագործում այս վարժության ընթացքում:
• Ինչպե՞ս եք դասակաթգում առարկաները:
• Ինչո՞վ են այս նմուշները նմանվում կամ տարբերվում:
• Օգտագործո՞ւմ էիք արդյոք որևէ այլ զգայարան:

Կիրառումներ և հավելումներ

Դրեք պատրաստած քառակուսիները թղթե տոպրակների մեջ (ամեն մի տոպրակի մեջ մեկ հատ): Խնդրեք աշակերտներին ճանաչել ու նկարագրել մակերեսները կամ նմանատիպ մակերեւույթներով քառակուսիներ գտնել:Աշակերտները կարող են շարունակել նոր մակերեւույթներով նմուշներ փնտրել
ու բերել:

4.Շոշափման տուփեր
Նախապատրաստական վարժություն

Աշակերտներին զույգերի բաժանեք, «Գտիր իմ խորանարդիկի նմանը» խաղը խաղալու համար: Աշակերտներից մեկը բոլորից թաքուն մի կառուցվածք է պատրաստում հինգ «կցվող խորանարդիկներից»: Նա սեղանի տակից փոխանցում է իր
կառուցվածքը ընկերոջը, որը պետք է շոշափելով վերարտադրի նույն կառուցվածքը ուրիշ հինգ կցվող խորանարդիկներից: Խնդրեք աշակերտներին բացատրել, թե ինչպես կատարեցին առաջադրանքը: Ուրիշ ի՞նչ զգայարաններ կարող էին օգտակար լինել այդ նպատակի համար:

Օգտագործվող հմտությունները

• դիտարկում
• կռահում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար, մեր մաշկը հազարավոր ռեցեպտորներ ունի, որոնք տեղեկություններ են հաղորդում մեզ շրջապատող աշխարհի մասին:

Անհրաժեշտ նյութերը

ութ տուփ’ շոշափելու համար (համարակալեք բոլոր տուփերը)
առարկաներ, որ պիտի դնեք տուփերի մեջ
պինգ-պոնգի գնդակ, փոքրիկ տիկնիկ, կցվող խորանարդիկ, չափաբաժակ, թենիսի գնդակ, նարինջ, պլաստիկե գդալ, մատիտ
Շոշափման տուփ պատրաստելու համար կոշիկի տուփի մեջ մի ւսնցք բացեք, որի միջով կարողանա անցնել ձեր ձեռքը: Վերցրեք մի հին, մաքուր գուլպա և կտրեք քթամասը: Ամրացրեք գուլպան անցքի արտաքին մասից և մտցրեք այն տուփի մեջ:

Ցուցումներ

Դասարանը բաժանեք առավելագույնը ութ խմբի: Յուրաքանչյուր խմբին մի շոշափման տուփ տվեք: Աշակերտները պետք է հերթով շոշափեն ու փորձեն կռահել տուփի պարունակությունը: Ապա նրանք գրում են իրենց գուշակումները համապատասխան տուփի համարի տակ: Երբ խմբի բոլոր անդամները շոշափեն առարկան,կարող են փոխանցել այդ տուփը մյուս խմբին, իսկ իրենք ստանան հաջորդը:

Հայտնագործությունից հետո

Բացեք բոլոր համարակալած տուփերը և ցույց տվեք երեխաներին դրանց պարունակությունը: Աշակերտները կարող են իրար հետ քննարկել , թե որքանով ճիշտ Էին կռահել: Քննարկեք, թե ինչու են մարդիկ ավելի համոզված զգում, երբ տեսնում են առարկան, այլ ոչ թե շոշափում:
Քննարկեք ստորև բերված հարցերից մի քանիսը.

• Երբ շոշափում էիք տուփերի պարունակությունը, ինչի՞ց ելնելով էիք փորձում հասկանալ, թե ինչ առարկաներ էին դրանք:
• Արդյո՞ք ձեզ կօգներ, եթե կարողանայիք շոշափելուց բացի նաև հոտ քաշել առարկաներից:
• Ինչո՞ւ է ձեզ թվում, որ միայն շոշափելով առարկան ճանաչելը դժվար է:

Կիրառումներ և հավելումներ

Աշակերտներին բաժանեք զույգերի: Զույգից մեկը շոշափելով հաշվում է կցվող խորանարդիկները, իսկ մյուսը ստուգում է, թե որքանով էր ճիշտ իր ընկերը:

5.Տարբեր երկրաչափական պատկերներով խնդիրներ
Նախապատրաստական խաղ

Գրատախտակին պատկերեք հետևյալ պատկերները և խնդրեք աշակերտներին
հետևել ձեզ.
A A □ X A A □ Х А
ցատկ ցատկ դադար ծափ ցատկ ցատկ դադար ծափ ցատկ

Երբ աշակերտներն արդեն լավ ընկալեն այս պատկերը, պահպանեք օրինաչափությունը’ փոխելով գործողությունները (ծափ, ծափ, շխկոց, թարթում): Այնուհետև
խնդրեք աշակերտներին վերանվանել այն, ասենք, «եռանկյուն, եռանկյուն, քառակուսի, խաչ»: Վերջապես նշանակեք այն ւոառերով, օրինակ. «ԱԱԲԳ»: Փորձեք նույն
հաջորդականությունը այլ պատկերներով: Հնարավորություն տվեք, որպեզի երեխաներն իրենք առաջարկեն պատկերները:

Օգտագործվող հմտությունները
• դիտւսրկում
• օրինաչափ պատկերների ստեղծում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար

Աշակերտները շոշափելով պետք է անվանեն օրինաչափ պատկերները:Տեսողությունն օգտագործելով’ նրանք պետք է ստուգեն, թե ինչ է ստացվել:

Պահանջվող նյութերը

երկրաչափական պատկերներ
կպչուն մածուկ
ստվարաթղթի շերտեր
կոշիկի տուփեր, որոնց երկու կողքերից անցքեր են բացված ձեռքերը
մտցնելու համար

Ցուցումներ

Խնդրեք աշակերտներին երկրաչափական պատկերների օգնությամբ վերարտադրել այն տառակապակցությունները, որ գրել եք գրատախտակի վրա (ԱԲԲԳԳ,
ԱԲԲԱ, ԱԲԱԳ, ԱԲԱԲ և այլն): Յուրաքանչյուր աշակերտ պետք է ըստ իր ճաշակի ընտրի մի պատկեր և մածուկի օգնությամբ կպցնի այն ստվարաթղթի շերտին:Յուրաքանչյուր կոշիկի տուփի տակ դրեք երկրաչափական պատկերներից պատրաստված սի պատկեր: Խնդրեք աշակերտներին, ձեռքերն անցկացնելով անցքերի մեջ, առանց նայելու շոշափել դրանք: Ապա խնդրեք նրանց վերարտադրել այդ պատկերները’ օգտվելով երկրաչափական պատկերներից: Երբ նրանք ավարտեն,
բարձրացրեք կոշիկի ւոուփը և համեմատեք:

Հայտնագործությունից հետո
Քննարկեք ստորև բերված հարցերից մի քանիսը.

• Որքանո՞վ էր ձեր ստեղծած պատկերը համապատասխանում տուփի պարունակությանը:
• Ի՞նչ զգայարաններ էիք օգտագործում այս վարժության ընթացքում:
• Ի՞նչն է, որ պատկերը դարձնում է օրինաչափ:
• Ուրիշ որտե՞ղ կարող եք օրինաչափ պատկերներ տեսնել կամ շոշափել:

Կիրառումներ և հավելումներ

Մի փոքրիկ պատնեշ դրեք հատակին աշխատող երկու աշակերտների միջև, որպեսզի նրանք չտեսնեն միմյանց աշխատանքային տարածքները: Որպես պատնեշ
կարող է ծառայել ծալած թղթապանակը: Աշակերտներից մեկը մի պարզ պատկեր է ստեղծում երկրաչափական պատկերներից: Նա նկարագրում է իր պատկերը ընկերոջը և բանավոր ցուցումներ է տալիս, որպեսզի վերջինս կարողանա երկրաչափական պատկերներից նույն պատկերը ստանալ: Ընկերը կարող է հարցեր տալ ցուցումները պարզաբանելու համար: Այնուհետև հեռացրեք պատնեշը և համեմատեք
պատկերները:

6.Համեղ անակնկալներ
Նախապատրաստական վարժություն

Ցույց տվեք աշակերտներին գաղտնի տուփիկը, որի մեջ որևէ ուտելիք է թաքնված: Բացատրեք նրանց, որ կարող են «այո» կամ «ոչ» պատասխան ունեցող հարցեր տալ, փորձելով կռահել տուփիկի պարունակությունը:
Մտագրոհի միջոցով մեր համի զգացողությանը վեաբերող բառերի մի ցանց կազմեք: Խնդրեք աշակերտներին ասել բոլոր այն բառերը, որ իրենց կարծիքով, առնչվում են համի հետ: Փակցրեք բառային ցանցը պատի վրա: Ընթացքում կարող եք
ավելացնել ցանցի բառերը:

Օգտագործվող հմտությունները
• դիտարկում
• համեմատություն
• փոփոխականների կառավարում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար

Աշակերտներն օգտւսգործելու են իրենց համի զգացողությունը: Լեզուն կարող է զգալ ուտելիքի համը «համային գնդիկներ» (համազգաց պտկիկներ) կոչվող փոքրիկ ռեցեպտորների միջոցով: Համի մասին որոշ տեղեկություններ ենք ստանում
նաև ուտելիքի հոտից:

Անհրաժեշտ նյութերը

թղթե ափսեներ
2-4 կլպած ու կտրատած կարտոֆիլ
2-4 կլպած ու կտրատած խնձոր

Ցուցումներ

Հայտնեք աշակերտներին, որ նրանք պետք է տարբեր կերակրատեսակներ համտեսեն առանց հոտառության, տեսողության և շոշափման զգայարանների օգնության: Աշակերտներն աշխատելու են զույգերով: Հետևեք, որ բոլոր երեխաները վարժությունից առաջ լվանան իրենց ձեռքերը:
Յուրաքանչյուր զույգից մեկը պետք է կապի իր աչքերը և փակի քիթը: Երկրորդ աշակերտը պետք է կարտոֆիլի կամ խնձորի կտոր դնի առաջին աշակերտի լեզվին:Առաջին աշակերտը պետք է կռահի, թե դա ինչ ուտելիք է: Կրկնեք նույնը’ փոխելով ուտելիքի կտորը: Ապա խնդրեք զույգերին փոխվել իրենց դերերով:Երբ երկու մասնակիցներն էլ համտեսեն ու կռահեն ուտելքիը, նրանք կարող են համտեսել խնձորն ու կարտոֆիլը արդեն իրենց բոլոր զգայարաններն օգտագործելով:

Հայտնագործությունից հետո

Օգտագործեք «քայլի ր, քարացի ր, խոսի ր» մեթոդը աշակերտներին քննարկման մեջ ներգրավելու համար: Բոլոր աշակերտները վեր են կենում իրենց տեղերից և
սկսում քա յլել սենյակով: Ուսուցիչը բացականչում է. «Քարացիր» և աշակերտները կանգ են առնում ու գտնում իրենց ամենից մոտ կանգնած ընկերոջը, որի հետ և պետք է աշխատեն այս վարժության ընթացքում: Ուսուցիչը առաջարկում է հարցեր,
որ նրանք պետք է միասին քննարկեն: Կարող եք օգտագործել ստորև բերված հարցերից մի քանիսը.

• Արդյո՞ք հեշտ էր ճանաչել ուտելիքը, երբ չէիք կարող ոչ տեսնել, ոչ շոշափել:
• Արդյո՞ք այդ երկու ուտելիքները նման էին իրար:
• Ինչպե՞ս է փոխվում ուտելիքի համը, երբ տեսնում և շոշափում եք այն:
• Համի զգացողությունից բացի ուրի՞շ ինչ զգայարաններից եք
տեղեկություններ ստանում ուտելիքի մասին:

Կիրառումներ և հավելումներ

Նույն փորձը կատարեք աչքերը փակ, բայց հնարավորություն տալով, որ աշակերտները զգան ուտելիքի հոտը: Որքանո՞վ էին տարբեր արդյունքները:

Իրական կյանքիս առնչվող կիրառումներ

• սնուցում
• սննդի պատրաստում և սիրված կերակրատեսակներ
• համտեսում

7.Ուսումնասիրի ր լեզուդ
Նախապատրաստական վարժություն

Մեկը մյուսի հետևից հետևյալ չորս տեսակի սննդամթերքներն առաջարկեք աշակերտներին լիմոնադ, կոնֆետ, կարտոֆիլի չիփս և առանց շաքարի կակաո: Ամեն անգամ, երբ աշակերտները համտեսեն յուրաքանչյուր կերակրատեսակը, խնդրեք նրանց նկարագրել դրա համը: Ուղղորդեք աշակերտներին տարբերակելու, որ մեր
լեզուն չորս հիմնական համ կարող է զգալ դառը, քաղցր, թթու և աղի:

Օգտագործվող հմտությունները

• դիտարկում
• կռահում
• տվյալների հավաքում
• գրաֆիկների կազմում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Հիմնական տեղեկություններ ուսուցչի համար

Համի գնդիկները կուտակված են լեզվի առջևի մասում, կողքերին և լեզվի հակառակ կողմում: Համի գնդիկներ կան նաև բերանի այլ մասերում:

Անհրաժեշտ նյութերը

լիմոնադ
փոքրիկ բաժակներ
կակաոյի դառը փոշի
կոնֆետ
ատամնափորիչներ
փոքրիկ հայելի

Ցուցումներ

Խնդրեք աշակերտներին ուսումնասիրել իրենց լեզուները փոքրիկ հայելիներով:Հաջորդ էջում պատկերված լեզվի վրա նրանք ներկում ու նկարում են իրենց լեզուների մանրամասները:Յուրաքանչյուր աշակերտի տվեք մեկական ատամնափորիչ և վերոհիշյալ կերակրատեսակներից մեկի կամ մի քանիսի նմուշներ: Առաջարկեք աշակերտներին
գտնել, թե լեզվի որ մասերում են խմբավորված համային գնդիկները: Նրանք պետք է թաթախեն ատամնափորիչը ուտելիքի մեջ և քսեն այն իրենց լեզուների տարբեր
մասերին, որպեսզի տեսնեն, թե որտեղ է համն ամենից ուժեղ զգացվում: Երբ նրանք գտնեն համային գնդիկների տեղը, կարող են նշել դրանց տեղերը լեզվի նկարի վրա:

Հայտնագործությունից հետո
Քննարկեք ստորև բերված հարցերից մի քանիսը.
• Լեզվի ո՞ր մասում էին համերն ամենից ուժեղ զգացվում:
• Ո՞ր համն ամենից շատ հավանեցիք:
• Որո՞նք են ձեր սիրված կերակրատեսակները:
• Ինչո՞ւ բոլորը չէ, որ հավանում են միևնույն ուտելիքները:

Կիրառումներ և հավելումներ
Կազմեք գրաֆիկ, որը կպատկերի աշակերտների սիրված կերակրատեսակները:Քննարկեք գրաֆիկի տվյալները: Հարցում անցկացրեք դպրոցի այլ աշակերտների
մեջ’ իրենց սիրված կերակրատեսակների մասին: Կարո՞ղ եք որևէ օրինաչափություն հայտնաբերել սննդի նախասիրությունների՜մեջ ըստ տարիքի կամ սեռի:

Նախապատրաստական վարժություն

Խնդրեք աշակերտներին փակել իրենց աչքերը և մի փոքր օծանելիք ցանեք օդի
մեջ: Ասեք, թե ուզում եք, որ նրանք օգտագործեն իրենց զգայարաններից մեկը, որպեսզի ուսումնասիրեն այն, ինչը հենց նոր սենյակ բերեցիք ձեզ հետ: Խնդրեք
նրանց ասել, թե որ զգայարանն են օգտագործելու այդ նպատակի համար: Մտավոր
գրոհի միջոցով կազմեք տարբեր հոտերի ցանկ և խնդրեք աշակերտներին դասակարգել բառերն ըստ հաճելի և տհաճ հոտերի: Այս նպատակի համար հարմար է օգտագործել Վենի դիագրամը:

Օգտագործվող հմտությունները
դիտարկում
համեմատություն
հաղորդակցում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար

Մենք հոտեր ենք զգում, երբ օդի հետ միասին նյութի մոլեկուլները մտնում են մեր քթի մեջ: Մոլեկուլները խթանում են հոտառական նյարդերը, որոնք ազդանշաններ են ուղղարկում ուղեղին: Համն ու հոտառությունը բոլորովին տարբեր զգայարաններ են, բայց մենք սովորաբար միաժամանակ ենք զգում համն ու հոտը:

Անհրաժեշտ նյութերը

դասարանի աշակերտների կեսի չափով լուսանկարչական
ժապավենների տուփեր, որոնց կափարիչների վրա անցքեր են բացված
• բամբակե գնդիկներ
• հոտավետ նյութերի նմուշներ տուփիկների մեջ դնելու համար
(հեղուկ նյութերը թաթախեք բամբակի մեջ)

սպիրտ
վանիլի էքստրակտ (խւոահանուկ)
անանուխ
սոխ
օճառի կտորներ
արևածաղկի ձեթ
բանանի կտոր
քացախ
լիմոնի աղ
սրճի հատիկներ
օծանելիք
դարչին
շոկոլադ
հյութ

Ցուցումներ
Հոտավետ նյութերը կամ դրանց մեջ թաթախած բամբակի գնդիկները տեղադրեք լուսանկարչական ժապավենի տուփիկների մեջ: Քարտերի վրա գրեք տուփիկների
մեջ գտնվող նյութերի անունները: Ընթերցեք քարտերը աշակերտներին, որպեսզի նրանք նախապես իմանան, թե ինչ հոտեր են փորձելու ճանաչել: Դասարանի կեսին
բաժանեք տուփիկները, իսկ մյուս կեսին քարտերը: Աշակերտները պետք է լուռ քայլեն դասասենյակով, հոտ քաշելով տուփիկների միջից և կարդալով քարտերը: Նպատակն է գտնել այն աշակերտին, որի ձեռքին է ւովյալ քարտին համապատասխանող հոտով տուփիկը կամ ընդհակառակը այն աշակերտին, որի մոտ գտնվում է համապատասխան քարտը: Խաղը հնարավոր է խաղալ մի քանի անգամ քարտերն ու
տուփիկները տարբեր աշակերտների բաժանելով:

Կիրառումներ և հավելումներ
Խաղացեք «Ո՞րն է իմ հոտը» խաղը: Առանձին քարտերի վրա գրի առեք լավ և վատ հոտերը’ մտավոր գրոհի արդյունքում կազմած ցուցակից: Կպցրեք քարտերը աշակերտների մեջքին, բայց այնպես, որ նրանք չտեսնեն, թե ինչ հոտ է գրված իրենց քարտին: Աշակերտները կարող են հարցեր տալ իրենց ընկերներին այդ հոտի մասին: Նպատակն է պարզել, թե ինչ քարտ է կպցրած մեջքին: Երբ բոլոր աշակերտները կռահեն «իրենց հոտերը», խաղն ավարտված է:

8.Պարզապես ձայներ
Նախապատրաստական խաղ

Փչացած հեռախոս խաղացեք’ զարմացնելով աշակերտներին, թե ինչ հեշտությամբկարելի է շփոթել տարբեր ձայները: Աշակերտները նստում են շրջանաձև: Նրանցից մեկի ականջին շշնջացեք. «Փերիները ւիաւիուկ փետուրներով փայլեցնում էին փղիկին»:Այդ աշակերտն իր հերթին շշնջում է այդ նախադասությունը իր կողքի նստած աշակերտի ականջին: Եվ այդպես նախադասությունը պետք է փոխանցվի ամբողջ շրջանով: Վերջին աշակերտը պետք է բարձրաձայն ասի իր լսածը:
Համեմատեք վերջնական նախադասությունը սկզբնականի հետ, ինչպես նաև այն նախադասությունների հետ, որ լսել էին շրջանի բոլոր աշակերտները: Խնդրեք աշակերտներին վարկածներ առաջարկել թե նախադասությունն ինչու այդպիսի փոփոխություններ կրեց:

Օգտագործվող հմտությունները
• դիտարկում
• ենթադրություն
• համեմատություն

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Հիմնական տեղեկություններ ուսուցչի համար

Մեր ականջներն օգնում են մեզ լսել: Արտաքին ականջը կառուցված է ձայնափողի նման, որպեսզի կարողանա կլանել ձայները և փոխանցել դրանք դեպի ներքին ականջ: Լսողության ռեցեպտորները (ընկալիչ) գտնվում են հենց ներքին ականջում:
Դրանք ազդանշան են ուղարկում ուղեղին, իսկ ուղեղն իր հերթին վերծանում է այդ ձայները:

Յուրաքանչյուր խմբի համար պահանջվող նյութերը
կոշիկի չորս տուփ
մետաղադրամ
ապակե գնդիկ
բանալի
մատիտ

Ցուցումներ
Նախքան դասի սկիզբը համարակալեք կոշիկի պուփերը 1-4: Յուրաքանչյուր տուփի մեջ դրեք մեկ առար՜կա: Բոլոր թիվ 1 տուփերի մեջ մետաղադրամ’դրեք: Բոլոր թիվ 2 տուփերի մեջ ապակե գնդիկ դրեք: Մատիտ դրեք բոլոր թիվ 3 տուփերի
մեջ: Եվ բանալի դրեք բոլոր թիվ 4 տուփերի մեջ: Տուփերը փակեք, ամրացնելով կափարիչները կպչող ժապավենով: Յուրաքանչյուր խմբի հանձնեք 4 տուփ: Աշակերտները պետք է կռահեն, թե ինչ է գտնվում տուփի մեջ, դիտարկելով, թե ինչ ձայներ է
հանում և ինչպես է «իրեն պահում» առարկան տուփը թափ տալիս: Նրանք պետք է գրանցեն իրենց ենթադրությունները հաջորդ էջի համարակալած վանդակներում:
Երբ բոլորն ավարտեն, բացեք տուփերը:

9.Շուրջ բոլորը’ ձայներ
Նախապատրաստական խաղ

Խաղացեք «Ո՞վ է խոսում» խաղը: Խնդրեք աշակերտներին ցրվել սենյակով մեկ և նստել: Խնդրեք նրանց փակել իրենց աչքերը, իսկ դուք այդ ընթացքում թփթփացրեք
մեկնումեկի թիկունքին: Այդ աշակերտը պետք է կանգնի և մի նախադասություն ասի(կարող եք նախապես պատրաստել նախադասությունը): Աշակերտները կարող են
բացել իրենց աչքերը և փորձեն կռահել, թե ով էր խոսում: Կարող եք խաղը մի քանի անգամ խաղալ: Քննարկեք, թե ի՛նչն է, որ այս խաղը դարձնում է հեշտ կամ դժվար:

Օգտագործվող հմտությունները
• դիտարկում
• տրամաբանում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Ընդհանուր տեղեկություններ ուսուցչի համար 

Կողքերից եկող ձայները ամենից հեշտ է ճանաչել: Շատ դժվար է հասկանալ, թե որտեղից է գալիս ձայնը, երբ այն հնչում է առջևից, վերևից և ետևից: Երկու ականջները թույլ են տալիս մեզ ավելի լավ լսել:

Յուրաքանչյուր խմբի համար պահանջվող նյութերը
աչքերի կապ, զանգակ կամ այլ ազդանշան

Ցուցումներ

Դասարանը բաժանեք հինգ հոգուց բաղկացած խմբերի: Հայտնեք աշակերտներին, որ նրանք պետք է իրականացնեն մի փորձ’ ջանալով գտնել, թե որտեղից է գալիս ձայնը և որ կողմ է ուղղված: Յուրաքանչյուր խմբում աշակերտներից մեկը կապում է աչքերի կապը և նստում աթոռին: Խմբի մեկ այլ աշակերտ զնգզնգացնում է զանգակը կամ որևէ ձայն է հանում: Աչքերի կապով աշակերտը պետք է ցույց տա, թե իր կարծիքով, որ կողմից է, գալիս ձայնը: Խմբի աշակերտներից մեկ ուրիշը աչքերը կապած աշակերտին օգնում է բաշխման էջի վրա գրանցել ձայնի սկզբնաղբյուրը և աշակերտի մատնանշած տեղը: Յուրաքանչյուր աշակերտի լսելու և կռահելու մի քանի հնարավորություններ տվեք:

Հայտնագործությունից հետո
Քննարկեք, թե որ կողմից եկող ձայներն էին ամենից հեշտությամբ գտնում աշակերտները: Քննարկեք, թե ինչպես ավելի հեշտ կլիներ լսել և պարզել ձայները: Փորձեք բոլոր խելամիտ տարբերակները:
Խնդրեք աշակերտներին պատրաստել թղթե բարձրախոս կամ լսափող: Թող աշակերտները փորձեն դրանք: Արդյո՞ք լսափողն օգնում է իրենց ավելի ճիշտ որոշել ձայնի ուղղությունը: Քննարկեք:

Կիրառումներ և հավելումներ
Խնդրեք աշակերտներին փակել իրենց աչքերը և կախել գլուխները: Խնդրեք նրանց մի քանի րոպե լուռ ականջ դնել և հիշել, թե ինչ են լսել: Որոշ ժամանակ անց մտագրոհի միջոցով մի ցանկ կազմեք: Ցանկը դասակարգեք ըստ աշակերտների
առաջարկների (հանգիստ ձայներ, ձայներ, որ մենք սովորաբար չենք լսում, բարձր ձայներ, ծանոթ ձայներ և այլն):

10.Զգա աշխարհը
Նախապատրաստական խաղ

Դասը սկսեք հինգ զգայարաններին նվիրված այս ոտանավորով:

Բոլորս ունենք հինգ զգայարան, որ մեզ հետ են ամեն օր,
Եվ օգնում են զգալ աշխարհը, անցնել ճամփաները բոլոր:
Մենք ւսմենքս ունենք լեզու, որն օգնում է զգալ համեր’
Քաղցր, թթու, աղի, դառը, համեր համեղ ու տարբեր:
Մենք բոլորս ունենք աչքեր, և տեսնում ենք այնքան բան
Կապույտ երկինք, խոտը կանաչ, գույներ պես-պես, բազմազան:
Մենք բոլորս ունենք քիթ, այնքա՜ն հոտեր ենք զգում.
Հավանո՞ւմ ես այն բուրմունքը, որ իմ մայրիկն է ցանում:
Մենք ամենքս ունենք ականջ, ինչե՜ր ասես որ չենք լսում,
Տարբեր ձայներ և աղմուկներ, և թե ինչ ես հիմա ասում: .
Մենք ամենքս ոտքից գլուխ ծածկված ենք զգայուն մաշկով
Եվ զգում ենք փափուկ բարձը, սառը ջուրն ու վարդն իր փշով:

Օգտագործվող հմտությունները
• դիտարկում
• դասակարգում
• հաղորդակցում

Ուսուցչի կողմից ուղղորդվող հայտնագործություն
Մենք ունենք զգայարաններ, որոնք մեզ տեղեկություններ են տրամադրում աշխարհի մասին: Զգայարանների միջոցով ստացվող զգացողությունները կարող են մեզ նախազգուշացնել վտանգի մասին (տաք է), կամ հաճույք պատճառել (հաճելի բուրմունք): Որոշ զգացողություններ անմիջական շփում են պահանջում, ինչպես ասենք, շոշափումը կամ համը: Այլ զգացողություններ կարող են գործել որոշակի հեռավորության վրա: Իրականում մենք ունենք շատ այլ զգացողություններ, ինչպիսիք են շոգի, ցավի, քաղցի, ծարավի և հոգնածության զգացողությունները:

Պահանջվող նյութերը
նարնջի կտորներ
թղթե բաժակներ
թղթե սրբիչներ

Ցուցումներ
Յուրաքանչյուր աշակերտի մի քանի նարնջի կտոր տվեք թղթե բաժակով: Աշակերտները պետք է նարնջին առնչվող դիտարկումներ կատարեն, օգտվելով իրենց
հինգ զգայարաններից և գրանցեն իրենց դիտարկումները հաջորդ էջի վրա: Առաջարկեք նրանց դիտարկումները կատարել հետևյալ հերթականությամբ տեսողություն, շոշափում, լսողություն, հոտ և համ:

Հայտնագործությունից հետո
Հինգ սեղան տեղադրեք դասասենյակում, որոնցից յուրաքանչյուրը մի զգայարանի համար է նախատեսվելու: Սեղանների շուրջը անհրաժեշտ թվով աթոռներ տեղադրեք: Աթոռները պետք է աշակերտներից շատ լինեն, որպեսզի վերջիններս ցանկության դեպքում որոշ ընտրության հնարավորություն ունենան: Հարցրեք աշակերտներին, թե որ զգայարանն են ուզում քննարկել: Ապա նրանց թույլ տվեք գնալ
դեպի այդ սեղանները: Ցանկության դեպքում նրանց նաև երկրորդ ընտրության հնարավորությունն է տրվում: Յուրաքանչյուր սեղանի շուրջը աշակերտները պետք է քննարկեն, թե ինչու են ընտրել հենց այդ զգայարանը և մտագրոհի միջոցով կազմեն այդ զգայարանին վերաբերող դրական կողմերի մի ցանկ: Ապա նրանք պետք է ընտրեն իրենցից մեկին, որը կներկայացնի այդ ցանկը մնացած դասարանին:
Հանձնարարեք խմբի անդամներին որևէ գեղարվեստական աշխատանք պատրաստել հինգ զգայարաններին նվիրված ցուցադրանքի համար:

Ինչպես ճիշտ դասավանդել մաթեմատիկան երեխաներին-

Հաճախ ծնողները համոզված են լինում, որ եթե երեխան մինչև հարյուրը հաշվել գիտի, ապա նա առաջին դասարանում խնդիր չի ունենա, սակայն սխալվում են։ Ծնողները հասկանում են, որ դպրոցամուտը հետաքրքիր և դժվար փորձություն է երեխայի համար։  Հաճախ ծնողները ցանկանում են իրենց հնարավորությունների սահմաններում օգնել երեխային և նախապատրաստել դպրոցին, սակայն չգիտեն դա ինչպես կատարեն։ Փորձերից հայտնի է, որ ծնողների ոչ որակավորված օգնությունը երեխային վնաս է հասցնում, երեխաները ապակողմնորոշվում են։Ուսումնական ձեռնարկի նպատակն է օգնել ծնողներին ու դաստիարակներին ճիշտ կողմնորոշվել և օգնել երեխաներին տրամաբանված մտածել, վերլուծել, բացահայտել, կատարել պարզ մաթեմատիկական ընդհանրացումներ, ձևավորել ճանաչողական հետաքրքրասիրություն։Գեղեցիկ և զվարճալի նկարները, տրամաբանական խնդիրները երեխաների մեջ հետաքրքրություն են առաջացնում մաթեմատիկայի հանդեպ։ Այս ձեռնարկը կազմված է մանկապարտեզում նախադպրոցական երեխաների հետ աշխատանքի փորձի հիման վրա։ Ձեռնարկի յուաքանչյուր բաժնում կան տարբեր բնույթի առաջադրանքներ, որոնք դասակարգված են պարզից բարդ սկզբունքով։ Դրանք նպաստում են՝ առարկաների մեծության , հատկանիշների, երկրաչափական ձևերի ծանոթացմանը, ժամանակի զգացողության, տարածության մեջ կողմնորոշվելու հատկությունների զարգացմանը։ Բուն նպաատակի կենտրոնացումը կայանում է՝ դիտակտիկ խաղերի, գրավիչ հանձնարարությունների, բարոյական, հուզական, զգացմունքային իրավիճակների ստեղծման վրա։ Յուրաքանչյուր առաջադրանք երեխային տրվում է իր ուժերին համապատասխան՝ ո՛չ շատ հեշտ, ո՛չ շատ՝ բարդ։ Այս խաղերն ու առաջադրանքները զարգացնում են երեխայի ինքնուրույնությունը, երեխան միայնակ փորձում է համեմատել մեծը, փոքրը, լայնը, նեղը, ձևը, գույնը և այդպես շարունակ։ Առաջադրանքներն ու խաղերը խաղալիս, երեխան հստակ պետք է իմանա՝

  • Ի՞նչ է անում և ինչո՞ւ։
  • Հասկանա՝ ի՞նչ են ակնկալում իրենից։
  • Երեխան վստահ լինի, որ մեծահասակը իրեն օգնելու և աջակցելու է։

Վարժությունները կատարելիս կարևոր է, որ լսեն երեխայի բոլոր հնարավոր պատասխանները, հետո նոր հայտնել ճիշտ պատասխանը, երեխան պետք է կարողանա ընտրություն կատարել խաղանյութերի, նոր խաղերի տարբերակների միջև։ Պետք է միշտ խրախուսենք երեխաներին, նույնիսկ նրանց չնչին արարքները, որպեսզի նրանք ոգեվորվեն և սիրով կատարեն իրենց տրված յուրաքանչյուր առաջադրանք։ Եթե երեխան տրամադրված չէ, նրան ստիպել պետք չէ։ Երեխայի ցանկությունը հաշվի առնել պետք է, կարևոր է նաև վստահության մթնոլորտ ստեղծելը։

Խորհուրդ ծնողներին

Ծնողները երեխաներին պետք է ծանոթացնեն առարկաների հատկանիշների՝ բարձր, ցածր, երկար, կարճ, լայն, բարակ, հաստ, հավասար և այլ հատկանիշների հետ։  Պետք է օգտագործել այնպիսի առարկաներ, որոնք երեխային մշտապես ծանոթ են։ Երեխան պետք է կարողանա խմբավորել բոլոր առարկաները ըստ իրենց հատկանիշների նաև դասավորել աճող և նվազող կարգով։ Սովորեցնել գտնել ավելորդ առարկան, պակասը լրացնել, առդրումը և վերդրումը սովորեցնել և տարբերակել,

Մեծություն

Երեխաները հասկանում են երկար, կարճ, լայն, նեղ, բարակ, հաստ և այլ բառերի իմաստները, սակայն չեն կարողանում շատ բաներ տարբերել, օրինակ՝  երկար, լայն, բարձր բառերը փոխարինում են մեծ բառով, իսկ կարճ, նեղ, ցածր բառերը փոքրով։ Մեծը և փոքրը տարբերելու համար կարելի է առարկաները դնել ձեռքի մեջ և ասել, թե որն է տեղավորվում որը ոչ, կամ որն է ըստ մեծության ծանր, որը թեթև։ Կարելի է զվարճալի խաղ խաղալ երեխայի հետ օրինակ՝ պահմտոցի, կարող են թաքնվել սեղանի հետևում կամ մեզանից փոքր ինչ-որ առարկայի հետևում, և երեխան կհասկանա, որ տվյալ առարկան մարդու չափսերից փոքր է։ Կոճակներով խաղերը, և կենդանիների համեմատության խաղերը, կարող են օգնել սովորել մեծն ու փոքրը։  Դժվարության դեպքում երեխան պետք է դիմի մեծահասակի օգնությանը, և պետք է բացատրի, որ նույնիսկ մեծահասակներն են դիմում օգնության և օգնության դիմելիս ամաչել պետք չէ։ Խաղեր կարելի է ստեղծել քարերով՝ մեծ, միջին, փոքր։ Երեխաներին պետք է սովորեցնել նաև՝ աջ, ձախ, վերև, ներքև, տակ, վրա հասկացությունները։ Սովորեցնել աչքաչափով և թզաչափով խաղեր խաղալ։ Երկարն ու կարճը, հաստն ու բարակը կարելի է մրգերով խաղեր խաղալով սովորեցնել երեխաներին, տարբեր առաջադրանքներ կատարելով։ Պլաստիրինով , թելերով, ժապավեններով խաղերն էլ են օգնում զարգացնել հետևյալները։ Լեգոներով աշտարակներ կարելի է կառուցել՝ մեծ, միջին, փոքր։ Երեխան պետք է սովորի , և կարողանա առարկաները դասավորել ըստ բարձրության, հետո մյուս կողմում հավաքի տարբեր չափսեր ունեցող, բայց նույն բարձրություն ունեցող առարկաները և այդպես շարունակ։ Թղթերի վրա կարելի է գծել զիգզագներով կամ տարբեր ձևերով ճանապարհներ և երեխաներին տալ, որ կտրեն և համեմատեն երկարն ու կարճը, հավասարը, հաստն ու բարակը։ Երեխաներին կարելի է բակ տանել, կանգնել մի քանի հարկանի շենքի դիմաց , և համեմատել տների պատուհանները լայն- նեղ, բարձր ցածր։ Հետաքրքիր է նաև քայլաչափով և թզաչափով իրականացվող խաղերը, որոնք խաղում են այն ժամանակ, երբ առարկաները չափսերով շատ մեծ են և տեղաշարժել, իրար մոտեցնել, կամ իրար վրա դնել հնարավոր չէ։  Երեխային պետք է տալ այնպիսի հարցեր, որը նրան ստիպում է մտածել։

Հարցերի օրինակներ․

  • Ինչո՞վ այսօր զբաղվեցիր։
  • Ի՞նչ նոր բան իմացար։
  • Ինչի՞ վրա շատ ուշադրություն դարձրեցիր։
  • Ի՞նչը ամենից շատ քեզ դուր եկավ, ի՞նչն էր ամենահետաքրքիրը։
  • Ի՞նչն էր դժվար, ինչպե՞ս հաղթահարեցիր։
  • Մեր տարբերակները։

Վրձիններով ու մատիտներով խաղ կարելի է խաղալ, ըստ հաստության դասավորելով։ <<Նապաստակի տնակը>> խաղը կարելի է խաղալ։ Սեղանին դնել երկու դռներով տնակներ՝ մեկը լայն, մյուսը՝ նեղ, երեխային պատմենք, որ նապաստակը դուրս էր եկել գազար փնտրելու, և գայլը մոտակայքում էր տեսավ և հետևեց նրան։ Նապաստակը մոտեցավ տնակին, որ մտնի և թաքնվի։ Հարց տալ երեխային․

  • Ո՞ր դռնով նապաստակը կարող է հեշտությամբ ներս մտնել նեղ, թե՞ լայն։
  • Իսկ ի՞նչ կպատահեր, եթե դռներից միայն մեկը լիներ «նեղ»։

Հնարավոր է նաև գրքի միջի նկարները վերցնել, և դրա շուրջ հորինել մի պատմություն և երեխային պատմել և դրա հետ համատեղ նկարի միջի առարկաներին, կենդանիներին համեմատել, ըստ մեծության տարբեր հատկանիշների։ Հետաքրքիր զարգացնող խաղեր կստացվի նաև սպասքի պարագաներով, դրանց համեմատությունն էլ է հետաքրքիր, դրանց առդրումն ու վերդրումը։ Օրինակ՝ բաժակները, որ բաժակի չափսն է մեծ և մյուս բաժակներից որը դրա մեջ կմտնի ու այդպես շարունակ, մեծից մինչև ամենափոքր։ Առաջադրանքի ժամանակ պետք է հետևել, որ երեխան չձանձրանա և ամենակարևորը պետք է գովաբանել նրանց կատարած աշխատանքը, որի շնորհիվ կընդլայնվի նրանց ձգտումը մաթեմատիկայի նկատմամբ։ Զբոսանքը այգում կարելի է դարձնել ուսուցողական։ Վերցրե՛ք ձեզ հետ լայն ու նեղ դույլեր և այգում թաց ավազից ստացեք հաստ ու բարակ, բարձր ու ցածր աշտարակներ։ Երեխայի ուշադրությունը բևեռեք ծառերի բների և ճյուղերի հաստությանն ու բարակությանը։ Համեմատե՛ք զբոսայգու ծառուղին փողոցի հետ և այլն։ Առաջադրանքների կատարումը միշտ երեխային ուրախություն պետք է պատճառի։ Մթերային խանությում գնումներ կատարելիս երեխայի ուշադրությունը պետք է կենտրոնացնել այնպիսի մթերքների վրա, որոնք տարբեր են իրենց հաստությամբ և բարակությամբ (երշիկ-նրբերշիկ) և այլն։ Այս համեմատություններով երեխան սովորում է առարկան, և այլ իրերը դիտել տարբեր կողմերից։ Համեմատեք կտրտված պանրի կտորների հաստությունը։ Կարող եք նաև բացատրել, որ սեղանին դնելիս հացը, պանիրը և երշիկը կտրատելիս պետք է աչքաչափով, հավասար շերտերով կտրատել, որ գեղեցիկ և հաճելի լինի, թե՛ հյուրերի, թե՛ ընտանիքի անդամների համար։ Գնած երշիկները համեմատելիս պետք  ուշադրություն դարձնել, որ մի երշիկը հաստ է ու կարճ, իսկ մյուսը բարակ, բայց երկար։ Որպես ամփոփում՝ խաղացեք <<Շարունակի՛ր>> խաղը։ 

  • Ճաշի գդալը ավելի մեծ է, քան ․․․  թեյինը։
  • Բեռնատար մեքենան ավելի երկար է, քան ․․․ մարդատարը։
  • Արծվի թևերը ավելի լայն են, քան ․․․ ճնճղուկինը։
  • Փղի ականջները լայն են, իսկ նապաստակինը՝ ․․․ նեղ։
  • Եթե կարմիր ժապավենը նեղ է կապույտից, ապա կապույտը ․․․ լայն է կարմիրից։

Հաշվետվություն

Չափորոշիչների Ներածություն

ՏԱՐՐԱԿԱՆ ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐԱՑՈՒՄՆԵՐ

Նախագիծ` Բարձր֊Ցածր,հավասար 

 

https://anahitghazaryan.edublogs.org/2022/12/21/ինչպես-ճիշտ-դասա…ել-մաթեմատիկան-ե/ ‎

https://anahitghazaryan.edublogs.org/2022/09/13/տարրական-մաթեմատ…կան-պատկերացումն/ ‎

 

Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիր, քոլեջ, 3-1 կուրս

Skip to toolbar